Sujan Kumal

---

टोपी व्यापारी र बाँदरहरूको बदलिँदो बुद्धि: एक पुस्तौनी कथा

भाग १: व्यापारीको निराशा र बाँदरको नक्कल

धेरै समय पहिलेको कुरा हो, एउटा गरिब तर इमानदार टोपी व्यापारी थियो। ऊ दिनभरि टाढा-टाढाका गाउँ र प्रदेशहरूमा डुलेर रंगीचंगी टोपीहरू बेच्ने गर्थ्यो। एक पटकको व्यापार निकै राम्रो भयो। उसको टोकरीका प्रायः सबै टोपीहरू बिकिसकेका थिए र केही मात्र बाँकी थिए।

घर फर्कँदै गर्दा उसको मन खुसीले गदगद थियो। उसले सोचिरहेको थियो, "यो पटकको कमाइले म आफ्नी श्रीमती र छोराछोरीका लागि नयाँ लुगा र मीठो खानेकुरा किन्नेछु। उनीहरू कति खुसी हुनेछन्!"

हिँड्दा-हिँड्दै बाटोमा एउटा अत्यन्तै घना जङ्गल आयो। चर्को घाम र लामो यात्राले गर्दा ऊ निकै थाकेको थियो। एउटा ठूलो र शीतल रुखको छहारी देखेपछि उसले त्यहाँ थोरै समय सुस्ताउने निर्णय गर्‍यो। टोकरीलाई छेउमा राखेर उसले आँखा के चिम्लेको थियो, ऊ त गहिरो निद्रामा परेछ।

केही समयपछि जब उसको आँखा खुल्यो, ऊ झसङ्ग भयो। उसको मुटु ढुकढुक गर्न थाल्यो। टोकरी खाली थियो! उसले यताउति हेर्‍यो र अचानक उसको नजर रुखका हाँगाहरूमा पर्‍यो। त्यहाँ सयौँ बाँदरहरू उसका टोपीहरू लगाएर एउटा हाँगाबाट अर्को हाँगामा उफ्रिरहेका थिए।

व्यापारीको आँखामा आँसु भरियो। उसलाई रिस भन्दा बढी चिन्ता लाग्यो। उसले आफैँलाई भन्यो, "यदि यी टोपीहरू फिर्ता पाइनँ भने म रित्तो हात घर कसरी जाउँ? मेरा बालबच्चाहरू त भोकै हुनेछन्।" निराश भएर उसले आफ्नो टाउकोमा लगाएको टोपी निकाल्यो र बिस्तारै भुइँमा राखिदियो। बाँदरहरूले त्यो देखिरहेका थिए। उनीहरूले पनि ठ्याक्कै उस्तै शैलीमा आफ्ना टोपीहरू भुइँमा फालिदिए। व्यापारीले तुरुन्तै ती सबै टोपीहरू जम्मा गर्‍यो र खुसी हुँदै आफ्नो बाटो लाग्यो।

---

भाग २: समयको परिवर्तन र बाँदरहरूको चेतना

वर्षौँ बिते। त्यो व्यापारी अब वृद्ध भइसकेको थियो। उसले यो कथा आफ्नो छोरालाई बारम्बार सुनाउने गर्थ्यो। उसले छोरालाई सिकाउँथ्यो, "याद राख, बाँदरहरू केवल नक्कल गर्न जान्छन्। कहिलेकाहीँ आफ्नो दुःख र बुद्धिको प्रयोग गरेर पनि ठूला समस्या सुल्झाउन सकिन्छ।"

अहिले छोरा जवान भइसकेको थियो र उसले पनि बुवाकै पेशा अपनाएको थियो। संयोगवश, एक दिन ऊ पनि त्यही टाढाको प्रदेशमा व्यापार गर्न गएको थियो। धेरै टोपीहरू बिक्री गरेपछि घर फर्कने क्रममा ऊ पनि त्यही जङ्गलमा पुग्यो। थकानले गर्दा उसलाई पनि त्यही रुखमुनि निद्रा लाग्यो।

जब ऊ बिउँझियो, इतिहास दोहोरिएको थियो। सबै टोपीहरू बाँदरको कब्जामा थिए।

छोराले बुवाको सल्लाह सम्झियो। उसले सोच्यो, "बुवाले भनेकै उपाय लगाउँछु।" उसले अभिनय गर्दै रुन थाल्यो, टाउको समात्यो र आफ्नो अर्को एउटा टोपी भुइँमा फालिदियो। उसलाई लागेको थियो कि अब बाँदरहरूले पनि टोपी फाल्नेछन्।

तर, परिणाम सोचेभन्दा बिल्कुलै फरक आयो।

संयोगले यस पटक एउटा बाँदरले टोपी पाएको थिएन। बाँदरहरूले टोपी फाल्नुको साटो त्यो टोपी सँगै सबै टोपीहरु लगाए र जिस्क्याए जस्तो गरी हाँस्न थाले। त्यही समयमा एउटा वृद्ध बाँदर रुखबाट तल झर्‍यो। यो त्यही बाँदर थियो जसले वर्षौँ पहिले बुवाको पालामा टोपी फालेको थियो। उसले व्यापारीको छोराको नजिक आएर हातले "नाई-नाई" को इशारा गर्‍यो र भन्यो:

"के तिम्रा बुवाले मात्र तिमीलाई कथा सुनाएका हुन् र? हाम्रा पुर्खाहरूले पनि हामीलाई यो कथा र पाठ पुस्तौंदेखि सिकाउँदै आएका छन्। तिमीहरूले 'नक्कल' गर्ने कमजोरी पत्ता लगायौ भने हामीले पनि 'धोका' नखाने पाठ सिक्यौँ।"

बाँदरहरूले आफ्नो नयाँ नियम बनाएका रहेछन्— "अबदेखि मान्छेले टोपी फाल्यो भने नक्कल नगर्नु!"

अन्ततः, छोराले बुझ्यो कि पुरानो जुक्तिले अब काम गर्दैन। उसले आफ्नो झोलाबाट केही केरा, फलफूल र चम्किला गुडियाहरू निकाल्यो। बाँदरहरूसँग "वस्तु साट्ने" (Barter) को सम्झौता गरेपछि मात्र उसले आफ्ना टोपीहरू फिर्ता पाउन सफल भयो।

---

निष्कर्ष (सिकाइ)

यो कथाले हामीलाई एउटा गहिरो सत्य सिकाउँछ:

• बुद्धि स्थिर हुँदैन: संसार परिवर्तनशील छ। हिजो जुन उपायले काम गरेको थियो, आज त्यही प्रभावकारी नहुन सक्छ।
• निरन्तर सिकाई: जसरी बाँदरहरूले आफ्नो गल्तीबाट सिकेर नयाँ पुस्तालाई सचेत गराए, त्यसरी नै मानिसले पनि बदलिँदो समयसँगै आफ्नो सोच्ने तरिका बदल्नुपर्छ।
• रणनीतिमा परिवर्तन: शत्रु वा प्रतिस्पर्धी पनि समयसँगै चतुर हुँदै जान्छन्। त्यसैले, "सिक्न छोड्नु भनेको पछाडि पर्नु हो।"

पुरानो अनुभवको सम्मान गरौँ, तर नयाँ परिस्थितिको सामना गर्न नयाँ बुद्धिको विकास गरौँ।